Δρ. Μαργαρίτα Χαραλάμπους: Μια μικρή συμβολή προς ένα σημαντικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο

Η Μαργαρίτα σπούδασε Χημική Μηχανική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Στη συνέχεια, ακολούθησε το ενδιαφέρον της για την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και ολοκλήρωσε το διδακτορικό της στις Βιώσιμες Διαδικασίες στο ETH Zurich. Πρόσφατα, μεταπήδησε από τον ακαδημαϊκό χώρο στη βιομηχανία, αναλαμβάνοντας έναν νέο ρόλο ως Project Manager στην ecoinvent. Έχοντας γνωρίσει τη Μαργαρίτα το 2015 κι έχοντας παραμείνει σε επαφή κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής μας εξέλιξης, μου δίνει μεγάλη χαρά να σας παραθέσω τις σκέψεις της στη σειρά συνεντεύξεών μας σχετικά με γυναίκες που διαπρέπουν στον STEM τομέα τους.

Θα μπορούσες να μας περιγράψεις συνοπτικά τα βασικά ερευνητικά σου ενδιαφέροντα την περίοδο του διδακτορικού σου; 

Τα ερευνητικά μου ενδιαφέροντα βρίσκονται στη διασταύρωση της χημικής μηχανικής, της βελτιστοποίησης διεργασιών και αλυσίδας εφοδιασμού και της βιωσιμότητας, με έμφαση στην υποστήριξη της μετάβασης σε ενεργειακά συστήματα χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Κατά τη διάρκεια του διδακτορικού μου, εργάστηκα στην απανθρακοποίηση του τομέα των μεταφορών. Ουσιαστικά, ασχολήθηκα με εναλλακτικούς τρόπους παραγωγής των συμβατικών καυσίμων, αλλά και με νέα περιβαλλοντικά υποσχόμενα καύσιμα. Η καθημερινή μου ενασχόληση περιλάμβανε πολλά διαφορετικά πράγματα, όπως την ανάγνωση επιστημονικών άρθρων, μοντελοποίηση σε Python και Aspen, με στόχο την αξιολόγηση των διαφόρων καυσίμων από τεχνική, οικονομική και περιβαλλοντική σκοπιά. Ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς μου περιλάμβανε την ανάλυση δεδομένων, συγγραφή δημοσιεύσεων για επιστημονικά περιοδικά και συνέδρια, και τη διδασκαλία ή επίβλεψη φοιτητών. 

Η Χημική Μηχανική προσφέρει πολλές διαφορετικές επαγγελματικές προοπτικές. Τι ήταν αυτό που σου κέντρισε αρχικά το ενδιαφέρον για την περιβαλλοντική επιστήμη και τη βιωσιμότητα; Υπήρξε κάποια συγκεκριμένη στιγμή ή πρόσωπο που επηρέασε αυτή την πορεία;

Η περιβαλλοντική βιωσιμότητα με ενδιέφερε από πολύ μικρή. Κατά τη διάρκεια των σπουδών μου, ασχολήθηκα με τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης νερού και ενέργειας χημικών εργοστασίων, με στόχο την εξοικονόμηση χρημάτων. Παρόλα αυτά, μέσα από αυτή την εμπειρία έμαθα ότι τεχνικές λύσεις για την ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης ενέργειας και νερού μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα του πλανήτη μας. Πριν ξεκινήσω το διδακτορικό μου, παρακολούθησα ομιλίες κορυφαίων ειδικών, μεταξύ των οποίων ο Καθ. Δρ. Johan Rockström — μια εξέχουσα προσωπικότητα στην επιστήμη του κλίματος και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Εμπνεύστηκα ακούγοντάς τον να εξηγεί τα πλανητικά όρια και την επείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης των παγκόσμιων περιβαλλοντικών προκλήσεων κι ένιωσα την ανάγκη να είμαι μέρος μιας κοινότητας που μεταφράζει την επιστήμη σε πρακτικές λύσεις για μια πιο πράσινη κοινωνία. Τελικά, ήταν το ενδιαφέρον του μετέπειτα επιβλέποντα του διδακτορικού μου για τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ συστημάτων, από το μοριακό έως το πλανητικό επίπεδο, που με ώθησε να ακολουθήσω αυτόν τον κλάδο στο διδακτορικό μου και να αφιερωθώ στην υποστήριξη της μετάβασης προς ένα πιο βιώσιμο μέλλον.

Παράλληλα με τη διδακτορική σου έρευνα, επέλεξες να δραστηριοποιηθείς και στο δημόσιο τομέα ως Μέλος της Βουλής των Νέων Αντιπροσώπων (ΒτΝΑ) στην Κύπρο, και συγκεκριμένα στην Επιτροπή Περιβάλλοντος. Τι σε παρακίνησε να εμπλακείς και ποια ήταν τα σημαντικότερα σημεία αυτής της εμπειρίας;

Με ενδιέφερε ο τρόπος με τον οποίο το πολιτικό σκηνικό προσεγγίζει τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Ήθελα να δω από κοντά αν οι φωνές των νέων ακούγονται πραγματικά και πώς καινοτόμες ιδέες μπορούν να μετατραπούν σε συγκεκριμένες πολιτικές. Ήταν μια εξαιρετικά πολύτιμη εμπειρία, καθώς έμαθα ότι, ενώ οι νέοι έχουν ιδέες και φωνή, δεν είναι πάντα εύκολο να ακουστούν πλήρως. Επίσης, απέκτησα βαθύτερη εκτίμηση της πολυπλοκότητας της χάραξης πολιτικών. Έμαθα τα βήματα που απαιτούνται για την υλοποίηση πολιτικών προτάσεων, τα κύρια εμπόδια συμπεριλαμβανομένων και των κινήτρων που οδηγούν στη λήψη αποφάσεων και στη θέσπιση νόμων. Μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή ήταν η συμμετοχή μου στην εκδήλωση European Youth Event, όπου μπόρεσα να ανταλλάξω ιδέες με συνομηλίκους και να δω πώς οι πρωτοβουλίες των νέων μπορούν να επηρεάσουν τις συζητήσεις σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Μόλις έκανες τη μετάβαση από την ακαδημαϊκή έρευνα στη βιομηχανία. Ποιες τεχνικές και μεταβιβάσιμες δεξιότητες απέκτησες κατά τη διάρκεια του διδακτορικού που πιστεύεις ότι θα αποτελέσουν σημαντικό εφόδιο για το μέλλον;

Η μετάβαση αυτή με έκανε να εκτιμήσω πόσο ένα διδακτορικό σε εξοπλίζει τόσο με τεχνικές όσο και με μεταβιβάσιμες δεξιότητες. Στον πυρήνα βρίσκονται η επιμονή και η επίλυση προβλημάτων, καθώς χρόνια αντιμετώπισης ερευνητικών ερωτημάτων σε διδάσκουν να προσεγγίζεις τις προκλήσεις από κάθε γωνία, να προχωράς μέσα στην αβεβαιότητα και να δημιουργείς νέα γνώση ακόμα και όταν οι απαντήσεις δεν είναι εγγυημένες. Ένα διδακτορικό σου δίνει επίσης την ικανότητα να βλέπεις τον τομέα σου από πολλές οπτικές γωνίες. Αποκτάς βαθιά τεχνική εξειδίκευση, και η συνεργασία με διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους σε διδάσκει πώς να επικοινωνείς σύνθετες ιδέες με σαφήνεια σε κοινό με διαφορετικό υπόβαθρο. Επιπλέον, μαθαίνεις να αφομοιώνεις νέες γνώσεις γρήγορα, να προσαρμόζεσαι και να διαχειρίζεσαι πολλαπλές εργασίες ταυτόχρονα. Αυτές οι δεξιότητες ήταν ανεκτίμητες κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων και είναι ακριβώς αυτές που θεωρώ σημαντικές για την επιτυχία στη βιομηχανία όπως και η αυτοπεποίθηση να αντιμετωπίζεις άγνωστες προκλήσεις και να συνεχίζεις να μαθαίνεις στην πορεία.

Καθώς η καριέρα σου εξελίσσεται, ποια είναι η άποψή σου για την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής; Πιστεύεις ότι η γενιά μας εξακολουθεί να δυσκολεύεται σε αυτόν τον τομέα και πώς διαχειρίζεσαι εσύ την καθημερινή ζωή;

Η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής ήταν κάτι που με απασχολούσε κατά τη διάρκεια του διδακτορικού μου. Ήταν δύσκολο για εμένα να σταματήσω να εργάζομαι ακόμα και αργά το βράδυ, ιδιαίτερα όταν είχα ιδέες και έμπνευση. Στην έρευνα, η δουλειά είναι μέρος της ζωής σου. Είσαι υπεύθυνος/η για την ανάλυση των δεδομένων, την εγγραφή των μοντέλων σου ή την προετοιμασία των παρουσιάσεών σου. Αυτό μπορεί να είναι αγχωτικό, αλλά τις περισσότερες φορές σε κάνει να νιώθεις δημιουργικός/ή.

Καθώς η καριέρα μου εξελίσσεται, συνειδητοποίησα ότι η διατήρηση της ισορροπίας είναι απαραίτητη. Προσωπικά, χρειάζομαι χρόνο για να ασχολούμαι με χόμπι και άλλα ενδιαφέροντα ώστε να έχω ενθουσιασμό και εφευρετικότητα για τη δουλειά μου. Προσπαθώ να τηρώ κανονικό ωράριο εργασίας και να γεμίζω το πρόγραμμά μου με δραστηριότητες που μου επιτρέπουν να αποσυνδέομαι πλήρως από τη δουλειά. Επίσης, παρατηρώ ότι η γενιά μας συχνά δυσκολεύεται με αυτή την ισορροπία, αν και οι νεότεροι επαγγελματίες αποδίδουν όλο και μεγαλύτερη αξία στον ελεύθερο χρόνο και έχουν βρει τρόπους να αποσυνδέονται πιο εύκολα.

Κοιτώντας πίσω, για ποιο επίτευγμα νιώθεις περηφάνια και ποιες είναι οι φιλοδοξίες ή οι στόχοι για τα επόμενα επαγγελματικά βήματα;

Υπάρχουν πολλά επιτεύγματα που έχουν διαμορφώσει την πορεία μου, και προσπαθώ να γιορτάζω τις επιτυχίες, μικρές και μεγάλες. Είμαι ιδιαίτερα περήφανη που κατάφερα να διατηρήσω τη σκληρή δουλειά κατά τη διάρκεια του διδακτορικού μου. Ήταν ένας από τους μεγαλύτερους μαραθώνιους της ζωής μου. Είμαι επίσης περήφανη για ορισμένα αποτελέσματα της έρευνάς μου. Για παράδειγμα, ανέπτυξα ένα εργαλείο που βοηθά επαγγελματίες στον τομέα του περιβάλλοντος να ενσωματώνουν νέες τεχνολογίες στην εφοδιαστική αλυσίδα που συμπεριλαμβάνεται στον κύκλο ζωής των προϊόντων. Αυτό τους επιτρέπει να ερευνούν συστηματικά πώς εναλλακτικές τεχνολογίες αποδίδουν ως προς τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Επίσης, συνέβαλα σε συμπεράσματα σχετικά με το ποιες τεχνολογίες παραγωγής είναι τόσο περιβαλλοντικά όσο και οικονομικά βιώσιμες, ενώ παράλληλα έδειξα ότι ο τομέας των μεταφορών από μόνος του υπερβαίνει ήδη τα ασφαλή όρια λειτουργίας του πλανήτη, αναδεικνύοντας τη σημασία της συνεκτίμησης των μελλοντικών εκπομπών καυσίμων κατά τον σχεδιασμό βιώσιμων ενεργειακών συστημάτων.

Κοιτώντας μπροστά, στοχεύω να συνεχίσω να προσεγγίζω τη δουλειά μου με ενθουσιασμό, παρέχοντας δεδομένα που μπορούν να εφαρμοστούν παγκοσμίως και συμβάλλοντας στη βιώσιμη μετάβαση όπου κι αν μπορώ.

Η απόρριψη, η αποτυχία και ο ανταγωνισμός είναι συχνά φαινόμενα σε όλους τους τομείς STEM. Πώς αντιμετωπίζεις τις προκλήσεις και τι συμβουλή θα έδινες σε νεότερες γυναίκες που κάνουν τα πρώτα τους βήματα σε αυτούς τους τομείς;

Έμαθα ότι αυτές οι εμπειρίες δεν είναι εμπόδια αλλά ευκαιρίες για ανάπτυξη. Μερικές φορές φαίνεται ότι το σύστημα δεν είναι δίκαιο, αλλά στο τέλος βρίσκεις τρόπους να αναδείξεις την αξία σου και να επιδείξεις τις ικανότητές σου. Πάντα προσπαθώ να θυμάμαι γιατί ξεκίνησα. Για μένα, ήταν η περιέργεια και το πάθος για τη δουλειά μου. Ακόμα και μπροστά στην απόρριψη ή την αποτυχία, έχω συνειδητοποιήσει ότι συνεχίζω να βρίσκομαι στο σωστό δρόμο.

Η συμβουλή μου στις νεότερες γυναίκες είναι να αγκαλιάζουν την αποτυχία και τον ανταγωνισμό ως εμπειρίες μάθησης και όχι ως μέτρο της αξίας τους. Κάθε φορά που νιώθεις ότι αντιμετωπίζεις δυσκολίες από αυτά τα εμπόδια, είναι σημαντικό να κάνεις ένα βήμα πίσω, να αναλογιστείς την αξία σου εκείνη τη στιγμή, να αναγνωρίσεις τα επιτεύγματά σου και να σκεφτείς τι θέλεις ακόμα να πετύχεις στο μέλλον. Χτίσε ένα δυνατό δίκτυο υποστήριξης, κάνε ερωτήσεις και να θυμάσαι ότι η φωνή και η οπτική σου είναι πολύτιμες. Το πιο σημαντικό, είναι να εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου και τις ικανότητές σου, γιατί οι επιστήμες χρειάζονται διαφορετικές οπτικές γωνίες και η συνεισφορά σου έχει σημασία.

Μάθε περισσότερα κι έλα σε επαφή με τη Μαργαρίτα στο LinkedIn!